അയർലണ്ടിൽ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടപ്പിലാക്കിയ പ്രശസ്തമായ ‘ഡെപ്പോസിറ്റ് റിട്ടേൺ സ്കീം’ (നിക്ഷേപ തിരിച്ചടവ് പദ്ധതി) ഒരേസമയം കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലൂടെയും ആരോഗ്യ സുരക്ഷാ വിവാദങ്ങളിലൂടെയും കടന്നുപോവുകയാണ്. പദ്ധതിയുടെ നടത്തിപ്പ് ചുമതലയുള്ള ‘റീ-ടേൺ’ (Re-turn) എന്ന സ്ഥാപനം വ്യാപാരികൾക്ക് നൽകുന്ന സേവന വേതനം (Handling Fee) വർദ്ധിപ്പിക്കില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയതാണ് ഒരു വശത്ത് വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരിക്കുന്നത്. ഇതിനുപുറമേ, റീ-സൈക്ലിംഗ് മെഷീനുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ജീവനക്കാരുടെ ആരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ ബാക്ടീരിയൽ അണുബാധകളെക്കുറിച്ച് മെഡിക്കൽ രംഗത്തെ വിദഗ്ദ്ധർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയതോടെ വിഷയം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
നിലവിലെ നിയമപ്രകാരം, ഓട്ടോമാറ്റിക് മെഷീനുകൾ വഴി ശേഖരിക്കുന്ന ഓരോ കുപ്പികൾക്കും കാനുകൾക്കും 2.2 സെന്റും, മാനുവലായി ശേഖരിക്കുന്നവയ്ക്ക് 2.6 സെന്റും മാത്രമാണ് വ്യാപാരികൾക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യൽ ചെലവായി ലഭിക്കുന്നത്. ഈ തുക ഒട്ടും പ്രായോഗികമല്ലെന്നാണ് ചെറുകിട-വൻകിട സൂപ്പർമാർക്കറ്റ് ഉടമകൾ ഒരുപോലെ വാദിക്കുന്നത്. മെഷീനുകൾ നിരന്തരമായി കേടാകുന്നത് നന്നാക്കാനും, അവ വൃത്തിയാക്കാനും, നിറയുമ്പോൾ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കാനും വലിയ രീതിയിൽ ജീവനക്കാരുടെ അധ്വാനവും സമയവും ആവശ്യമായി വരുന്നുണ്ട്. പദ്ധതി ആരംഭിച്ച സമയത്ത് ഇത് വ്യാപാരികൾക്ക് അധിക സാമ്പത്തിക ബാധ്യത ഉണ്ടാക്കില്ലെന്ന് സർക്കാർ ഉറപ്പുനൽകിയിരുന്നെങ്കിലും, നിലവിൽ സ്വന്തം കയ്യിൽ നിന്നും പണം മുടക്കേണ്ട അവസ്ഥയിലാണ് തങ്ങളെന്ന് കടയുടമകൾ പറയുന്നു.
എന്നാൽ, ഡിആർഎസ് ഇന്റർനാഷണൽ (DRS International), ഇവൈ (EY) തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ കൺസൾട്ടൻസി സ്ഥാപനങ്ങളെക്കൊണ്ട് നടത്തിച്ച സ്വതന്ത്ര പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലവിലെ നിരക്കുകൾ ഉചിതമാണെന്നാണ് റീ-ടേണിന്റെ നിലപാട്. പ്രതിവർഷം 2.5 ലക്ഷം മുതൽ 5 ലക്ഷം വരെ കണ്ടെയ്നറുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന നിർദ്ദിഷ്ട സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് മാത്രമായി 2,000 യൂറോയുടെ പ്രത്യേക ധനസഹായം പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് ഭൂരിഭാഗം വരുന്ന സാധാരണ വ്യാപാരികൾക്കും യാതൊരു പ്രയോജനവും ചെയ്യുന്നില്ല. വിവരാവകാശ നിയമപ്രകാരം പുറത്തുവന്ന രേഖകൾ പ്രകാരം, പൊതുജനങ്ങൾ തിരികെ വാങ്ങാത്ത നിക്ഷേപ തുകയിലൂടെ മാത്രം കോടിക്കണക്കിന് യൂറോയുടെ ലാഭമാണ് റീ-ടേൺ കൊയ്തത് (ഏകദേശം 51.3 മില്യൺ യൂറോയുടെ സർപ്ലസ് ലാഭം). ഇത്രയും വലിയ തുക കൈവശമുണ്ടായിട്ടും അത് വ്യാപാരികളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി വിനിയോഗിക്കാൻ കമ്പനി തയ്യാറാകുന്നില്ലെന്നാണ് രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളും എടുത്തുപറയുന്നത്.
സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കൊപ്പം തന്നെ ഈ പദ്ധതി ഉയർത്തുന്ന ആരോഗ്യപരമായ വെല്ലുവിളികളും ഇപ്പോൾ ചർച്ചയാവുകയാണ്. ഐറിഷ് മെഡിക്കൽ ജേർണലിൽ (Irish Medical Journal) പ്രമുഖ ഡോക്ടർമാരായ മിക്ക് മല്ലോയ്, നന്ദകുമാർ രവിചന്ദ്രൻ, വാൾട്ടർ കുള്ളൻ എന്നിവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠന റിപ്പോർട്ടിൽ മെഷീനുകളിലെ ശുചിത്വമില്ലായ്മയെക്കുറിച്ച് കടുത്ത ആശങ്ക രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പൊതുജനങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി കഴുകി വൃത്തിയാക്കാതെ നിക്ഷേപിക്കുന്ന പാൽക്കുപ്പികളിലും മധുരപാനീയങ്ങളുടെ കാനുകളിലും അവശേഷിക്കുന്ന ദ്രാവകങ്ങൾ മെഷീനുകൾക്കുള്ളിൽ അടിഞ്ഞുകൂടി ഗുരുതരമായ ബാക്ടീരിയകളും ഫംഗസുകളും വളരാൻ കാരണമാകുന്നു. വേനൽക്കാലത്ത് ഇത് ഈച്ചകളും മറ്റ് കീടങ്ങളും പെരുകുന്നതിനും ദുർഗന്ധം വമിക്കുന്നതിനും ഇടയാക്കുന്നുണ്ട്.
ഈ മെഷീനുകൾ ദിവസവും തുറന്ന് വൃത്തിയാക്കുകയും അവയിലെ വേസ്റ്റ് ബാഗുകൾ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന കടകളിലെ സാധാരണക്കാരായ ജീവനക്കാർക്കാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആരോഗ്യ ഭീഷണിയുള്ളത്. ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ അസുഖങ്ങൾക്കും ചർമ്മ രോഗങ്ങൾക്കും ഇത് കാരണമായേക്കാം. ഇത്തരം വലിയൊരു പൊതുജനാരോഗ്യ പ്രശ്നമുണ്ടായിട്ടും സർക്കാർ തലത്തിലോ ഹെൽത്ത് സർവീസ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് (HSE) മുഖേനയോ കൃത്യമായ ഒരു അണുനശീകരണ പ്രോട്ടോക്കോൾ (Infection Control Protocol) ഇതുവരെ പുറത്തിറക്കിയിട്ടില്ല എന്നത് ജീവനക്കാരുടെ സുരക്ഷയെ അപകടത്തിലാക്കുന്നു. വരും ദിവസങ്ങളിൽ വ്യാപാരികളുടെ സംഘടനകൾ ശക്തമായ സമരപരിപാടികളിലേക്ക് നീങ്ങിയാൽ അയർലണ്ടിലെ റീ-സൈക്ലിംഗ് ശൃംഖല പൂർണ്ണമായും സ്തംഭിച്ചേക്കാവുന്ന അവസ്ഥയാണുള്ളത്.
